Zgaga – jakie czynniki mogą ją wywoływać?

Zgaga objawia się uczuciem palenia i pieczenia w klatce piersiowej za mostkiem. Najczęściej rozwija się na skutek cofania kwaśnej treści z żołądka do przełyku, co prowadzi do podrażnienia niechronionego nabłonka przełyku przez kwas solny [4][5][7]. To jeden z najczęstszych problemów przewodu pokarmowego, a główny mechanizm powstawania wiąże się z zaburzeniem funkcji dolnego zwieracza przełyku, będącego naturalną barierą anatomiczną [3][7].

Najważniejsze czynniki wywołujące zgagę

Najistotniejsze czynniki prowadzące do rozwoju zgagi to specyficzne składniki diety, zachowania związane ze stylem życia i choroby ogólnoustrojowe. Dolegliwość ta występuje zarówno sporadycznie po określonych posiłkach, jak i przewlekle [4][6]. Ryzyko zgagi zwiększa się z wiekiem, najczęściej dotyczy populacji powyżej 50 lat [3].

Czynniki dietetyczne – wpływ jedzenia i napojów

Podstawowym czynnikiem ryzyka są tłuste i smażone potrawy, kawa i herbata zawierające kofeinę, alkohol oraz soki cytrusowe i pomidorowe [1][2][3][6]. Spożywanie napojów gazowanych zwiększa ciśnienie w żołądku, sprzyjając cofaniu jego zawartości [1]. Substancje rozluźniające zwieracz przełyku to czekolada, cebula i ostre przyprawy, a gorące posiłki również mogą podrażnić błonę śluzową przełyku [1][3]. Posiłki o dużych porcjach i jedzenie w pośpiechu nasilają objawy [2].

Mechanizm ten wiąże się ze zwiększoną produkcją kwasu żołądkowego oraz upośledzeniem pracy zwieracza przełyku, co umożliwia przedostanie się kwasu do przełyku [1][2][7].

Wpływ stylu życia i stanu zdrowia na zgagę

Istotne znaczenie mają otyłość oraz ciąża, które fizycznie zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej, prowadząc do rozluźnienia zwieracza i pojawienia się refluksu [2][5]. Częstą przyczyną jest też spożywanie posiłków tuż przed snem oraz przyjmowanie pozycji leżącej z pełnym żołądkiem [4]. Nasilenie objawów może prowokować noszenie ciasnych ubrań, długotrwały stres oraz palenie papierosów [2][4].

Przewlekłe nadużywanie alkoholu oraz nikotyny powoduje osłabienie barier mechanicznych przełyku, a także nasila produkcję kwasu żołądkowego [1][2].

Choroby ogólnoustrojowe a zgaga

Znaczenie mają także cukrzyca, twardzina układowa, niektóre zaburzenia hormonalne i choroby tarczycy oraz neurologiczne schorzenia demielinizacyjne. Obniżają one ciśnienie spoczynkowe dolnego zwieracza przełyku lub upośledzają perystaltykę, zwiększając predyspozycję do cofania się treści pokarmowej [2][3][5]. Obecność wrzodów żołądka również utrudnia prawidłową pracę przełyku [3].

Leki i substancje nasilające zgagę

Zaostrzenie objawów może być rezultatem przyjmowania antybiotyków na czczo, leków z kwasem acetylosalicylowym oraz niektórych stosowanych przewlekle preparatów, które wpływają niekorzystnie na funkcję zwieracza przełyku [2][5]. Istotne są także skutki przewlekłego nadużywania alkoholu oraz niektóre terapie farmakologiczne zalecane przy chorobach przewlekłych [2].

Inne czynniki i indywidualizacja przyczyn

Pojawienie się zgagi jest bardzo zindywidualizowane. Czynniki takie jak niestrawność, zaburzenia psychonerwicowe czy niedobór śliny – która naturalnie neutralizuje kwas solny – również nasilają objawy [2][3]. Pomocne może być prowadzenie dziennika, w którym zapisywane są produkty wywołujące zgagę, co ułatwia eliminację konkretnych czynników z diety [1][2].

Konsekwencje przewlekłej zgagi

Częste narażenie błony śluzowej przełyku na działanie kwaśnej treści żołądkowej prowadzi do jej uszkodzenia. W przypadku przewlekłych objawów ryzyko powikłań rośnie, dlatego tak istotna jest identyfikacja i eliminacja czynników wywołujących zgagę [6].

Podsumowanie

Zgaga jest dolegliwością wynikającą najczęściej z niewłaściwej diety, niezdrowego stylu życia i obecności chorób przewlekłych. Ingerencja zarówno po stronie zwyczajów żywieniowych, jak i eliminacja innych czynników ryzyka (otyłość, stres, palenie), może znacząco zmniejszyć częstość i nasilenie objawów. Każdy przypadek zgagi wymaga indywidualnej analizy przyczyn i objawów [1][2][4].

Źródła:

1. https://fizjoterapeuty.pl/choroby/zgaga.html
2. https://inter-med.pl/przyczyny-zgagi-kiedy-zglosic-sie-do-lekarza/
3. https://diag.pl/pacjent/artykuly/skad-sie-bierze-zgaga-jak-z-nia-sobie-poradzic/
4. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/50665,zgaga-co-to-jest-zgaga-jakie-sa-jej-przyczyny
5. https://gemini.pl/poradnik/artykul/zgaga-przyczyny-objawy-i-leczenie-jak-ja-zlagodzic/
6. https://www.polprazol.pl/o-refluksie-i-zgadze/przyczyny-zgagi
7. https://www.aptelia.pl/czytelnia/a305-Zgaga__przyczyny_i_domowe_sposoby_na_zgage